مرکز روانشناسی و مشاوره Beautiful Mind

8 مهارت تربیت فرزند

8 مهارت تربیت فرزند
کودکان بخش مهمی از جامعه ما را تشکیل مى دهند، به همین دلیل توجه به سلامت جسمى و روانى آنان اهمیت زیادى دارد این امر هنگامى بیشتر مورد توجه قرار مى گیرد که وجود کودکان سالم براى داشتن جامعه اى سالم در آینده مطرح شود بدون شک داشتن فرزندانى سالم و با نشاط، آرزوى هر پدرو مادری است اما رسیدن به این هدف با اهمال کاری و عدم برنامه ریزی صحیح و نداشتن مهارت های لازم امکان پذیر نیست و بویژه عدم آگاهى از مهارت های تربیتی مى تواند خساراتى جبران ناپذیر به بار آورد.

تربیت سازنده فرزندان شامل مهارت هایی برای مراقبت، حمایت، دوست داشتن و راهنمایی و ارشاد کودکان و نوجوانان می باشد .در این مقاله هشت مهارت آموزش داده می شود .
یاد گیری و بکار گیری این هشت مهارت موجب می شود که :
- تعامل مثبت والدین با کودکان افزایش پیدا کند.
- سوء رفتار با کودکان کاهش یابد.
- تغییرات مثبت در درک و رفتار والدین از والد بودنشان حاصل شود.
-افسردگی و استرس مادران کاهش پیدا کند .
-و همچنین باعث افزایش رضایت والدین و کاهش تعارض والدین در مورد روش تربیت کودکان می شود.

1-مهارت شناخت از دوران رشد و توانایی های کودک :

مهم ترین نکته ای که باید در مورد رشد و تکامل کودک خود به یاد داشته باشیم این است که کودکان با سرعت های متفاوتی رشد می کنند . کودک شما یک انسان منحصر به فرد است . او اعمال خود راصرفا به این دلیل که در کتابی بیان شده یا شما از او می خواهید و انتظار دارید، انجام نمی دهد.زمان مناسب برای او هنگامی است که آمادگی انجام کاری را پیدا کرده باشد. ما نمی توانیم سرعت رشد و تکامل کودک را بیشتر کنیم،اما اگر به اندازه کافی عشق و محبت وتوجه به او نشان دهیم، دقیقا چیزی را به او داده ایم که احتیاج دارد. تکامل کودک جدا از جهان پیرامون او اتفاق نمی افتد، او زمانی درس های لازم برای زندگی را می آموزد که بخشی از این جهان باشد . حضور شما، والدین شما ، خواهران و برادران دیگر، دوستان و اعضای فامیل همه برای آموزش و تکامل او اساسی هستند . او نه تنها به آموزش ، بلکه به عشق و تشویق و حمایت اطرافیان نیز نیازمند است تا هرچه بیشتر شکوفا شود . همچنان که کودک بیشتر و بیشتر رشد و تکامل می یابد، مهارت های شما نیز به عنوان والدین ، متناسب با نیازها و احتیاجات اوافزایش می یابد.

  • لطفا توقع و انتظارات خود را مدیریت کنید:
همه والدین دوست دارند با فرزندانشان روابط خوشایند و رضایت بخشی داشته باشند، بدین منظور لازم است توانایی های متناسب با سن فرزند خود را بشناسند. بسیاری از سوء تفاهم ها و برخوردها به این دلیل بروز می کنند که والدین توقعی بیش از توانایی فرزندشان دارند، به طور مثال انتظاردارند که یک کودک دو ساله با آنها همکاری کند و یا یک کودک سه ساله ، سریع و دقیق کارها را انجام دهد، در حالی که هیچ یک از آنها نمی توانند چنین باشند.
بیشتر والدین توقع دارند که فرزندانشان پیش از آنکه آمادگی کافی را کسب نمایند فرد مسئولی باشند. از فرزندانشان می خواهند که خوش اخلاق و مؤدب باشند، با بچه های دیگر مشغول بازی شوند، همکاری داشته باشند، مفید باشند، سریع راه بروند، سریع صحبت کنند و ... و بالاخره به سرعت رشد کنند و بزرگ شوند. در حالی که کسب همه مهارت های فوق نیاز به فرصت کافی دارند.دانشمندان معتقدند که بزرگ شدن فرآیند ی آرام تر و پربارتر از آن چیزی است که واقعاً به نظر می
رسد. بهتر است که فشارها را از روی فرزندانمان برداریم و به آنها فرصت کافی بدهیم تا بتوانند به آرامی و با کاردانی مراحل رشد خود طی کنند.

2-مهارت بهبود رابطه با فرزندان

برقراری ارتباط مناسب با فرزندان مهارتی تربیتی است. تربیت کردن فرزندان در صورتی که ارتباط مناسبی بین والدین و فرزندان ایجاد شود، امری موثر و لذت بخش است. برقراری ارتباط مناسب یکی از عوامل افزایش اعتماد به نفس و احترام دو طرفه است.
الف)گذراندن اوقات خوب با فرزندان
گذراندن زمان های کوتاه و مکرر با کودکان سود مندتر از زمان های طولانی با دفعات کمتر است . سعی کنید زمان های کوتاهی را به طور مکرر در طی روز با فرزندان خود بگذرانید.

ب)صحبت کردن با کودکان
صحبت کردن با کودکان به او کمک می کند که سخن گفتن و مهارت های اجتماعی را یاد بگیرد و اعتماد به نفسش افزایش یابد. تحقیقات نشان داده، صحبت کردن با کودک از سنین پایین حتی قبل از آنکه کودک شروع به صحبت کند در آینده باعث
بهبود مهارتهای روابط عمومی، خواندن، نوشتن و ریاضی آنها میشود. شروع و ادامه یک مکالمه عمیق باعث تقویت و گسترش شخصیت کودک میشود. وقتی به فرزندانتان توجه میکنید، آنها ارزش خود را درک میکنند.

ج)نشان دادن احساسات خود به کودکان
روش دیگری که نشان دادن احساس به کودک است. او را در آغوش بگیرید و ببوسید ، محبت و دوست داشتن را به کودک نشان دهید.

3-مهارت تشویق رفتار مناسب در کودک

اینکه چه طور می توان فرزندان را به انجام و تکرار رفتارهای خوب علاقه مند کرد و رفتارهای شایسته را در آن ها به صورت عادت در آورد، سوالی است که ذهن اغلب والدین را به خود مشغول می کند. گاه دیده میشود که فرزند شما از عهده انجام کاری برمیآید اما آن کار را به دفعات لازم انجام نمیدهد. مثلا سلام کردن را یاد گرفته است اما به ندرت به افراد بزرگتر از خود سلام میکند یا میتواند تکالیفش را انجام دهد اما در این کار سستی نشان میدهد. در این گونه موارد با استفاده از روشهای تقویت
رفتار میتوان رفتار دلخواه را در او پر رنگ کرد. روش تقویت مثبت تقریبا همان روش متداول پاداش است که همه با آن آشنا هستند و غالبا آن رامورد استفاده قرار میدهند. با این حال بین پاداش و تقویت مثبت اندک تفاوتی وجود دارد که روان شناسان را بر آن داشته است تا به جای پاداش از اصطلاح دقیقتر تقویت مثبت استفاده کنند. در پاداش دادن افراد هدف ما بطور عمده قدردانی و سپاسگذاری از اعمال گذشته آنهاست و گرچه پاداش یک رفتار معمولا به تکرار آن میانجامد هدف ما از پاداش دادن رفتار ضرورتا تکرار آن رفتاردر آینده نیست.اما در تقویت مثبت هدف دقیقا تکرار رفتار است یعنی اگر پس از تقویت یک رفتار احتمال وقوع آنرفتار در شرایط مشابه افزایش نیابد گفته میشود که تقویت صورت نگرفته است. تقویت مثبت بهترین و موثرترین روش افزایش رفتار است . فرایندی که در آن ارائه تقویت کننده مثبت بعد از رفتار منجر به نیرومند شدن آن رفتار میشود. وقتی والدی تصمیم میگیرد هر وقت فرزندش سلام کند با لبخندزدن به هنگام جواب دادن به سلام او رفتار سلام کردن آنها را تقویت کند در واقع از تقویت مثبت استفاده میکند.

  • اصول تقویت مثبت
اصل اول : از تقویت کننده مناسب استفاده کنید. تقویت کنندههای مختلف بر افراد مختلف تاثیرات متفاوتی دارند. همچنین تاثیر یک تقویت کننده واحد بر یک فرد معین در شرایط مختلف متفاوت است. بنابراین لازم است در استفاده از تقویت کنندهها در شرایط گوناگون و با افراد مختلف ایننکته به خوبی مورد توجه قرار گیرد.
اصل دوم : فوریت تقویت یک عامل مهم است. تقویت فوری اثر بخشی بیشتری از تقویت همراه با تاخیر دارد و گاه تقویتی که با تاخیر انجام شده هیچ فایدهای ندارد. 
اصل سوم : تکرار مناسب تقویت مثبت؛ اصل مهمی در نتیجه بخشی آن است. کودکان اگر ببینند والدین همیشه و در هر مورد با دلیل و بیدلیل همه را مورد تشویق و تمجید قرار میدهند. رفتار تقویت کننده اثر تقویتیاش را از دست میدهد بنابراین لازم است مقدار و میزان مناسب تقویت رعایت گردد.
 اصل چهارم : توصیه میشود که از موقعیتها و تقویت کنندههای تازهتر استفاده کنید. افراد موقعیت های جدید یادگیری و انجام فعالیتهای تازه را به موقعیت ها و فعالیتهای تکراری ترجیح میدهند.

  • روش تقویت منفی برای افزایش رفتارهای مطلوب
تقویت منفی نیز سبب افزایش رفتار میشود. تفاوت این روش با تقویت مثبت در آن است که در تقویت مثبت ارائه یک تقویت کننده مثبت مثل یک جایزه ، یک آفرین و … رفتار مطلوب را نیرومندمیسازد. در حالی که در تقویت منفی حذف یک عامل منفی یا فرار از آن منجر به نیرومندی رفتار میشود. نام دیگر تقویت کننده منفی محرک آزاردهنده است زیرا حضور آن در موقعیت موجب آزار فرد میشود و لذا حذف آن از موقعیت یا به تعویق افتادن آن سبب تقویت رفتاری از فرد میشود که به حذف یا به تعویق افتادن آن منجر شده است.تقویت منفی مانند تقویت مثبت از پدیدههای معمولی زندگی روزانه است . کودکی که تازه راه رفتن را آموخته است اگر هنگام راه رفتن قدم اشتباهی بردارد زمین خواهد خورد و بخصوص عضوی از بدنش
درد خواهد گرفت و بعد برای احتراز از زمین خوردن خواهد کوشید تا از انجام حرکت غلط جلوگیری به عمل آورد.

4-مهارت آموزش رفتارها ی اجتماعی به کودک 

بسیاری از کودکان با رفتارهای خاصی که دارند نیازمند آموزشهای مداوم رفتارهای اجتماعی هستند. با کمی دقت میبینید بیشتر مشکلات کلاس درس یا حیاط مدرسه، نتیجه مستقیم مهارتهای اجتماعی نامناسب است.

  • مهارت های چیست؟
کودکان برای آنکه بتوانند خودشان را با اجتماعی که در آن زندگی میکنند، سازگارتر کنند، باید مهارتهای اجتماعی گوناگون را بیاموزند .این مهارتها در برگیرنده طیف وسیعی از تواناییهای گروهی، از آغاز، حفظ و پایان یک مکالمه ساده تاتشخیص علائم ارتباط اجتماعی و حتی پیچیدهترین آنها مثل، فرایند حل مشکل و تعارض است . والدین میتوانند این مهارتها را با استفاده از روشهای گوناگون مثل مدلسازی، نقش بازی کردن واجرای نمایش و تمرین به فرزندانشان بیاموزند مانند:بخشش، همکاری ، پیروی از قوانین ،نوبت را رعایت کردن ،خوب گوش دادن

5-مهارت مدیریت رفتار نا مطلوب 

همه کودکان لازم است یاد بگیرند که حدود و قوانین را بپذیرند و ناکامی خود را هنگامی که به خواسته های خود نمی رسند کنترل کنند .والدین می توانند روش های مختلفی برای اداره مشکلات رفتاری کودکان به کار گیرند:
نکات کلیدی وضع قوانین:
1-در ابتدا برای شروع، تعداد کمی قانون در نظر بگیرید و قوانین اساسی و واضحی را وضع کنید.
2- اطاعت از قوانین باید ساده و آسان باشد.
3- قوانین باید به صورت مثبت بیان شود.
4- قوانین باید قابل تقویت شدن باشد.
5- ازبحث مستقیم برای برخورد با قانون شکنی استفاده کنید.
6- از نادیده گرفتن برنامه ریزی شده برای مواجهه با مشکل رفتاری استفاده کنید.
7- دستورات آرام وواضح بدهید.
8-دستورات خود را با پیامد های منطقی تقویت کنید.
9- در برخورد با بد رفتاری ازاتاق خلوت استفاده کنید .


6-مهارت پیشگیری از وقوع خطر 

از قبل آماده باشید و موقعیت های پر خطر را در داخل و خارج از خانه تعیین کنید. در مورد قوانین با کودک خود صحبت کنید. رفتارهای مناسب کودک هنگام بروز خطر را تشویق کنید.در صورت رعایت اصول اولیه ایمنی، بسیاری از حوادث قابل پیشگیری هستند. به این منظور باید به کودکان خود بیاموزید که چگونه از خطرات و حوادث مربوط به خیابانها و زمین بازی دوری کنند.همچنین احتمال بروز حوادث و سوانح خانگی را تا حد امکان کاهش دهید. تصادفات رانندگی، مسئول اکثریت مرگ و میرهاست. استفاده از وسایل حفاظتی داخل اتومبیل برای پیشگیری از مرگ و صدمات شدید در مواقع بروز تصادفات بسیار مؤثرند .

7-مهارت های خود تنظیمی و مدیریت احساسات 

خود تنظیمی فرآیندی است که فرد از طریق آن یاد می گیرد رفتار خود را تعدیل کند. همه ما به مهارت کنترل و مدیریت رفتار و احساسات نیاز داریم مخصوصا در امر تربیت فرزند توانایی کنترل گفتار و رفتار اهمیتی دو چندان می یابد و برای دستیابی به آن لازم است :
  • مهارت های لازم برای موقعیت های دشوار را تمرین کنیم .
  • از توانایی هاو ضعف های خود ، ارزیابی داشته باشیم .
  • اهدافی را که قصد تغییر آن را داریم تعیین کنیم. 

8- مهارت ارتباط و جلب حمایت همسر

روش های تربیتی در خانواده وقتی موثر واقع می شوند که پدر و مادر با هم هماهنگ و همگام باشند برای جلب حمایت همسرتان پیشنهاد میکنیم نکات زیر را بکار گیرید:
-مهارتهای ارتباطی خودتان را بهبود ببخشید.
-دادن و گرفتن باز تاب های سازنده رافراموش نکنید.
-گفتگو های سازنده و هماهنگ کننده باهمسرتان را بیشتر کنید.
-ارتباطات شاد و لذت بخش و حمایت از یکدیگر در زمان ایجاد مشکل را بصورت عادت درآورید.
-از روش های حل مسئله هنگام بروز موارد پیش بینی نشده استفاده کنید .

 برای به اشتراک گذاشتن این مطب در شبکه های اجتماعی از لینک های زیر استفاده کنید: